|
|
 |
 |
|
|
१४ अश्वमेधिकपर्व.jpg)
॥ श्रीः ॥
14.36. अध्यायः 036
अथानुगीतापर्व-2
Mahabharata - Ashvamedhika Parva - Chapter Topics
कृष्णेनार्जुनंप्रति परब्रह्मस्वरूपतत्प्राप्तिसाधनादिप्रतिपादकगुरुशिष्यसंवादानुवादः॥ 1 ॥
Mahabharata - Ashvamedhika Parva - Chapter Text
अर्जुन उवाच।
ब्रह्म यत्परमं ज्ञेयं तन्मे व्याख्यातुमर्हसि।
भतो हि प्रसादेन सूक्ष्मे मे रमते मतिः॥ 14-36-1(93327)
वासुदेव उवाच। 14-36-2x(7858)
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम्।
संवादं मोक्षसंयुक्तं शिष्यस्य गुरुणा सह॥ 14-36-2(93328)
कश्चिद्ब्राह्मणमासीनमाचार्यं संशितव्रतम्।
शिष्यः पप्रच्छ मेधावी किंस्विच्छ्रेयः परंतप॥ 14-36-3(93329)
भगवन्तं प्रपन्नोऽहं निःश्रेयसपराणः।
याचे त्वां शिरसा विप्र यद्ब्रूयां ब्रूहि तन्मम॥ 14-36-4(93330)
तमेवंवादिनं पार्थ शिष्यं गुरुरुवाच ह।
कथयस्व प्रवक्ष्यामि यत्र ते संशयो द्विज॥ 14-36-5(93331)
इत्युक्तः स कुरुश्रेष्ठ गुरुणा गुरुवत्सलः।
प्राञ्जलिः परिपप्रच्छ यत्तच्छृणु महामते॥ 14-36-6(93332)
शिष्य उवाच। 14-36-7x(7859)
कुतश्चाहं कुतश्च त्वं तत्सत्यं ब्रूहि यत्परम्।
कुतो जातानि भूतानि स्थावराणि चराणि च॥ 14-36-7(93333)
केन जीवन्ति भूतानि तेषामायुश्च किं परम्।
किं सत्यं किं तपो विप्र के गुणाः सद्भिरीरिताः॥ 14-36-8(93334)
के पन्थानः शिवाश्च स्युः किं सुखं कि च दुष्कृतम्।
एतान्मे भगवन्प्रश्नान्याथातथ्येन सुव्रत॥ 14-36-9(93335)
वक्तुमर्हसि विप्रर्षे यथावदिह तत्त्वतः।
त्वदन्यः कश्च न प्रश्नानेतान्वक्तुमिहार्हति॥ 14-36-10(93336)
ब्रूहि धर्मविदां श्रेष्ठ परं कौतूहलं मम।
मोक्षधर्मार्थकुशलो भवाँल्लोकषु गीयते॥ 14-36-11(93337)
सर्वसंशयसंच्छेत्ता त्वदन्यो न च विद्यते।
संसारभीरवश्चैव मोक्षकामास्तथा वयम्॥ 14-36-12(93338)
वासुदेव उवाच। 14-36-13x(7860)
तस्मै सम्प्रतिपन्नाय यथावत्परिपृच्छते।
शिष्याय गुणयुक्ताय शान्ताय गुरुवर्तिने॥ 14-36-13(93339)
छायाभूताय दान्ताय यतते ब्रह्माचारिणे।
तान्प्रश्नानब्रवीत्पार्थ मेधावी स धृतव्रतः।
गुरुः कुरुकुलश्रेष्ठ सम्यक्सर्वानरिंदम॥ 14-36-14(93340)
गुरुरुवाच। 14-36-15x(7861)
ब्रह्मणोक्तमिदं धर्ममृषिप्रवरसेवितम्।
वेदविद्यासमावाप्तं तत्त्वभूतार्थभावनम्॥ 14-36-15(93341)
ज्ञानं त्वेव परं विद्यः संन्यासं तप उत्तमम्।
यस्तु वेद निराबाधं ज्ञानतत्त्वं विनिश्चयात्।
सर्वबूतस्थमात्मानं स सर्वगतिरिष्यते॥ 14-36-16(93342)
ये विद्वान्सहसंवासं विवासं चैव पश्यति।
तथैवैकत्वनानात्वे स दुःखात्परिमुच्यते॥ 14-36-17(93343)
यो न कामयते किञ्चिन्न किञ्चिदभिमन्यते।
इह लोकस्थ एवैष ब्रह्मभूयाय कल्पते॥ 14-36-18(93344)
प्रधानगुणतत्त्वज्ञः सर्वभूतविधानवित्।
निर्ममो निरहङ्कारो मुच्यते नात्र संशयः॥ 14-36-19(93345)
अव्यक्तबीजप्रभवो बुद्धिस्कन्धमयो महान्।
महाहङ्कारविटप इन्द्रियाङ्कुरकोटरः॥ 14-36-20(93346)
महाभूतविशेषश्च विशेषप्रतिशाखवान्।
सदापर्णः सदापुष्पः शुभाशुभफलोदयः॥ 14-36-21(93347)
आजीवः सर्वभूतानां ब्रह्मबीजः सनातनः।
एतज्ज्ञात्वा च तत्त्वानि ज्ञानेन परमासिना।
छित्त्वा चामरतां प्राप्य जहाति मृत्युजन्मनी॥ 14-36-22(93348)
भूतभव्यभविष्यादिधर्मकामार्थनिश्चयम्।
सिद्धसङ्घपरिज्ञातं पुराकल्पं सनातनम्॥ 14-36-23(93349)
प्रवक्ष्येऽहं महाप्राज्ञ पदमुत्तममद्य ते।
बुद्ध्वा यदिहं संसिद्धा भवन्तीह मनीषिणः॥ 14-36-24(93350)
उपगम्यर्षयः पूर्वं जिज्ञासन्तः परस्परम्।
प्रजापतिभरद्वाजौ गौतमो भार्गवस्तथा॥ 14-36-25(93351)
वसिष्ठः कश्यपश्चैव विश्वामित्रोऽत्रिरेव च।
मार्गान्सर्वान्परिक्रम्य परिश्रान्तः स्वकर्मभिः॥ 14-36-26(93352)
ऋषिमाङ्गिरसं वृद्धं पुरस्कृत्य तु ते द्विजाः।
ददृशुर्ब्रह्मभवने ब्रह्माणं वीतकल्मषम्॥ 14-36-27(93353)
तं प्रणम्य महात्मानं सुखासीनं महर्षयः।
पप्रच्छुर्विनयोपेता नैःश्रेयसमिदं परम्॥ 14-36-28(93354)
कथं कर्म कृतं साधु कथं मुच्येत किल्बिषात्।
के नो मार्गाः शिवाश्च स्युः किं सत्यं किं च दुष्कृतं॥ 14-36-29(93355)
कौ चोभौ कर्मणां मार्गौ प्राप्नुयुर्दक्षिणोत्तरौ।
निरयं चापवर्गं च भूतानां प्रभवाप्ययौ॥ 14-36-30(93356)
इत्युक्तः स मुनिश्रेष्ठैर्यदाह प्रपितामहः।
तत्तेऽहं सम्प्रवक्ष्यामि शृणु शिष्य यथागमम्॥ 14-36-31(93357)
ब्रह्मोवाच। 14-36-32x(7862)
सत्याद्भूतानि जातानि स्थावराणि चराणि च।
तपसा तानि जीवन्ति जीवितं तद्धि सुव्रतम्।
स्वां योनिं पुनरागम्य वर्तते स्वेन कर्मणा॥ 14-36-32(93358)
सत्यं हि गुणसंयुक्तं नियतं पञ्चलक्षणम्॥ 14-36-33(93359)
ब्रह्म सत्यं तपः सत्यं सत्यं चैव प्रजापतिः।
सत्याद्भूतानि जातानि सत्यं भूतमयं जगत्॥ 14-36-34(93360)
तस्मात्सत्याश्रया विप्रा नित्यं योगपरायणाः।
अतीक्रोधसंतापा नियता धर्मसेतवः॥ 14-36-35(93361)
अन्योन्यनियतान्वैद्यान्धर्मसेतुप्रवर्तकान्।
तानहं सम्प्रवक्ष्यामि शाश्वताँल्लोकभावनान्॥ 14-36-36(93362)
चातुर्विद्यं तथा वर्णांश्चातुराश्रमिकान्पृथक्।
धर्ममेकं चतुष्पादं नित्यमाहुर्मनीषिणः॥ 14-36-37(93363)
पन्थानं वः प्रवक्ष्यामि शिवं क्षेमकरं द्विजाः।
नियतं ब्रह्मभावाय यातं पूर्वं मनीषिभिः॥ 14-36-38(93364)
गदन्तस्तु ममाद्येह पन्थानं दुर्विदं परैः।
निबोधत महाभागा निखिलेन परं पदम्॥ 14-36-39(93365)
ब्रह्मचर्यमिहैवाहुराश्रमं प्रथमं पदम्।
गार्हस्थ्यं तु द्वितीयं स्याद्वानप्रस्थमतः परम्।
ततः परं तु विज्ञेयमध्यात्मं परमं पदम्॥ 14-36-40(93366)
ज्योतिराकाशमादित्यो वायुरिन्द्रः प्रजापतिः।
नोपैति यावदध्यात्मं तावदेतान्न पश्यति॥ 14-36-41(93367)
तस्योपायं प्रवक्ष्यामि पुरस्तात्तं निबोधत।
फलमूलानिलभुजां मुनीनां वसतां वने॥ 14-36-42(93368)
वानप्रस्थं द्विजातीनां त्रयाणामुपदिश्यते।
सर्वेषामेव वर्णानां गृहस्थोऽयं विशिष्यते॥ 14-36-43(93369)
श्रद्धालक्षणमित्येकं धर्मं धीराः प्रचक्षते।
`नैष्ठिकोऽथ यतिर्वाऽपि विरक्तो ब्रह्मदर्शनः॥' 14-36-44(93370)
इत्येवं देवयाना वः पन्थानः परिकीर्तिताः।
सद्भिरध्यासिता धीरैः कर्मभिर्धर्मसेतवः॥ 14-36-45(93371)
एतेषां पृथगध्यास्ते यो धर्मं संशितव्रतः।
कालात्पश्यति भूतानां सदैव प्रभवाप्ययौ॥ 14-36-46(93372)
अतस्तत्त्वानि वक्ष्यामि याथातथ्येन हेतुना।
विषयस्थानि सर्वाणि वर्तमानानि भागशः॥ 14-36-47(93373)
महानात्मा तथाऽव्यक्तमहंकारस्तथैव च।
इन्द्रियाणि दशैकं च महाभूतानि पञ्च च॥ 14-36-48(93374)
विशेषाः पञ्चभूतानामित्येषा वैदिकी श्रुतिः।
चतुर्विंशतिरेषा वस्तत्वानां परिकीर्तिता॥ 14-36-49(93375)
तत्वानामथ यो वेद सर्वेषां प्रभवाप्ययौ।
स धीरः सर्वभूतेषु न मोऽहमधिगच्छति॥ 14-36-50(93376)
तत्त्वानि यो वेदयते यथातथं
गुणांश्च सर्वानखिलाश्च देवताः।
विधूतपाप्मा प्रविमुच्य बन्धनं
स सर्वलोकानमलान्समश्नुते॥ ॥ 14-36-51(93377)
इति श्रीमन्महाभारते आश्वमेधिकपर्वणि अनुगीतापर्वणि षट्त्रिंशोऽध्यायः॥
Mahabharata - Ashvamedhika Parva - Chapter Footnotes
7-36-10 कश्च कोऽपि॥ 7-36-29 कथं कर्म क्रियात्साद्यु इति झ. झ.पाठः। क्रियात्कुर्वीत। के। नोऽस्माकम्॥ 7-36-43 गार्हस्थ्यं तद्विधीयते इति झ.पाठः॥


|
 100000 shlokas.jpg)
|
|
"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India. |
| |
| |
|
|
| |
|
|
| |
|
|